Un o raeadrau mwyaf eiconig Cymru yn cael ei achub dros dro gan Lywodraeth Cymru

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi cyfarwyddeb gorchymyn Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri rhag rhoi caniatâd cynllunio ar gyfer cynllun trydan dŵr Afon Cynfal i ganiatáu adolygiad pellach 

Fe gwrddodd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri ym mis Ionawr ac roedd i fod i benderfynu ar gais cynllunio a fyddai wedi caniatáu, ar adegau, bron i 70% o’r dŵr yn cael ei ddargyfeirio allan o’r rhaeadr i bibell blastig. Roedd y Swyddog Cynllunio yn argymell cymeradwyo’r cais. Mae’r broses honno bellach wedi’i hatal dros dro wrth i Lywodraeth Cymru ystyried a ddylid galw’r cais i mewn. 

Adroddodd gwefan Nation.cymru fod llefarydd ar ran yr Awdurdod wedi dweud: “Yn dilyn penderfyniad gan Bwyllgor Cynllunio a Mynediad Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri i ohirio ystyriaeth ar gais cynllunio ar gyfer datblygu cynllun trydan dŵr ar Afon Cynfal y bore yma, mae’r Awdurdod wedi derbyn Cyfarwyddyd Dal gan Gyfarwyddiaeth Gynllunio Llywodraeth Cymru. Gwnaed y Cyfarwyddyd Dal i alluogi ystyriaeth bellach ynghylch a ddylid cyfeirio’r cais at Weinidogion Llywodraeth Cymru i’w benderfynu. Mae hyn yn golygu bod yr Awdurdod wedi’i atal rhag rhoi caniatâd cynllunio hyd nes iddo dderbyn cyfarwyddyd pellach gan Lywodraeth Cymru.” 

Yn gynharach yn y dydd, roedd aelodau o’r cyhoedd a oedd yn gwrthwynebu’r cynllun wedi llenwi’r cyfarfod yn Swyddfa’r Parc Cenedlaethol ym Mhenrhyndeudraeth, i’r fath raddau fel na roddwyd caniatâd i rai eraill ddod i mewn i’r ystafell. Eu pryder oedd, ac yw, y bydd y cynllun yn effeithio’n sylweddol ar ymddangosiad a sŵn taranllyd y rhaeadr, yn ogystal â newid yr amodau amgylcheddol yn sylfaenol. Mae’r ceunant yn rhan o Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SSSI), a ddynodwyd oherwydd y rhywogaethau agored i niwed y gellir eu canfod yno, gan gynnwys planhigion prin sy’n hoffi lleithder. Gellir cyrraedd ato ar droed ar hyd llwybr hynafol, fel rhan o Lwybr Llechi Eryri ac nid yw’r argraffiadau cyntaf yn siomi. 

Ar ôl i Senedd Cymru ddatgan Argyfwng Natur yn 2021, cryfhaodd Llywodraeth Cymru Bolisi Cynllunio yng Nghymru2 i egluro na ddylai fod unrhyw ddatblygiad mewn Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA) ac eithrio mewn ‘amgylchiadau cwbl eithriadol’. Nododd hefyd mai dim ond lle mae safbwynt cytunedig yn y cynllun datblygu yn nodi hyn y byddai hyn yn dderbyniol. Fodd bynnag, mae’r Parc Cenedlaethol wedi dehongli hyn i olygu, os yw’r datblygiad ar gyfer ynni adnewyddadwy, yna mae hynny’n ei wneud yn ‘hollol eithriadol’ ac felly gall fynd yn ei flaen. Gallai hyn osod cynsail niweidiol i safleoedd SoDdGA eraill ledled Cymru. 

Mae yna wrthwynebiad enfawr wedi bod i’r cynllun yn lleol ac yn ehangach ledled y wlad. Mae o leiaf 1,136 o bobl wedi gwrthwynebu’r cynllun yn ffurfiol. Mae hynny’n nifer enfawr o bobl i wrthwynebu un cais cynllunio3. 

Mae clymblaid o bum grŵp amgylcheddol yn cydweithio i wrthwynebu’r cynllun hwn: Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru, Save our Rivers, Cymdeithas Eryri, Buglife, Ymddiriedolaeth Afonydd Gogledd Cymru, Plantlife a Chyngor Mynydda Prydain. Gyda’i gilydd, fe ysgrifennodd y grwpiau hyn at Lywodraeth Cymru, yn galw am i’r cynllun gael ei ‘alw i mewn’, fel y gall Gweinidogion Cymru benderfynu arno yn unol â pholisi. 

Dywed Jane Barbrook, Is-gadeirydd Cymdeithas Eryri: “Ymddengys bod diffyg yma. Gallwch amddiffyn coeden hynafol neu dŷ hanesyddol, ond nid yw’n ymddangos eich bod yn gallu amddiffyn rhaeadr, o ran ei phriodoleddau gweladwy a’i sŵn.” 

Dywed Rory Francis o Gymdeithas Eryri: “Rydym yn ddiolchgar iawn i Lywodraeth Cymru am ymyrryd ac rydym yn gobeithio y byddant yn galw’r cais i mewn yn y pen draw ac yn sicrhau bod y cynllun yn cael ei graffu’n iawn mewn Ymchwiliad Cyhoeddus. Ond nid oes unrhyw sicrwydd y bydd hyn yn digwydd. Rydym yn bwriadu defnyddio’r ychydig wythnosau nesaf i barhau i godi’r mater hwn, i geisio sicrhau bod y rhaeadr hon a’i cheunant anhygoel yn parhau i fod yn un o nodweddion arbennig Eryri. 

“Yr eironi enfawr yma yw bod rhaeadr eiconig ac un o brif safleoedd bywyd gwyllt Cymru yn cael ei fygwth am swm eithaf dibwys o ynni adnewyddadwy. Dim ond 600kW yw capasiti’r cynllun. Mae hynny’n golygu y byddai angen dim llai na 12 cynllun fel hyn i gynhyrchu cymaint o bŵer â thyrbin gwynt modern sengl ar y tir, fel y rhai a gynigir yn Y Bryn, rhwng Maesteg a Phort Talbot, a phob un ohonynt yn 7.2MW. Ydy, mae angen i ni symud i sero net, ond wrth wneud hynny, dylem ddilyn canllawiau cynllunio ac amddiffyn ein safleoedd bywyd gwyllt a’n tirweddau mwyaf gwerthfawr.” 

1. Mae Adroddiad y Swyddog i’r Pwyllgor Cynllunio a Mynediad ar gael ar-lein yma:https://eryri.gov.wales/wp-content/uploads/2026/01/Pwyllgor-Cynllunio-a-Mynediad-21.01.26-wefan.pdf 
2. Mae Polisi Cynllunio Cymru ar gael ar-lein yma:https://www.llyw.cymru/sites/default/files/publications/2024-07/polisi-cynllunio-cymru-rhifyn-12.pdf Y paragraffau perthnasol yw 6.4.26 a 6.4.27 
3. Mae adroddiad y Swyddog mewn gwirionedd yn rhoi’r ffigur o 453, fodd bynnag, mae’r glymblaid yn erbyn y cynllun yn ymwybodol bod 1,135 o bobl wedi gwrthwynebu’n ffurfiol trwy wefan eu hymgyrch. Maent wedi trosglwyddo’r enwau a’r cyfeiriadau hyn a thestun llawn y llythyrau gwirioneddol a anfonasant at Awdurdod y Parc Cenedlaethol, sydd wedi cytuno i gyfrif y rhain fel gwrthwynebiadau.Nid ydym yn gwybod achos y methiant hwn. Gall gynnwys mewnflwch yn llenwi neu hidlydd sbam.Roedd modd i’r glymblaid drosglwyddo’r rhestr hon o enwau a chyfeiriadau i Awdurdod y Parc Cenedlaethol, o dan reolau GDPR, gan fod yr holl unigolion dan sylw eisoes wedi cydsynio i’r rhain fynd i’r Parc Cenedlaethol.